Rozdział 1
Absolutni debiutanci
Byli dziećmi wojny, pokoleniem poczętym w czasach, w których niemieckie bomby spadały na brytyjskie miasta, a młodzi małżonkowie chwytali gorączkowo tych kilka chwil, zanim trzeba było wrócić na wojnę. Żaden nie był na tyle dojrzały, by zachować nawet ulotne wspomnienia z czasów wojny – dziecko urodzone w 1941 roku miało ledwo cztery lata, kiedy wojna się skończyła. Byli wystarczająco świadomi wagi tego, co się stało, ale na tyle mali, by zapamiętać to jak ulubione zabawki czy starsze ciocie, które zapełniają umysł każdego dziecka.
Dopiero później, w rozmowach z krewnymi i z lekcji w szkole, zaczęli wypełniać luki, które bardziej niż bezpośrednie doświadczenia stanowiły część ich pamięci. A jeszcze później, kiedy zamienili krótkie spodenki na długie spodnie, a płeć przeciwna zaczęła się jawić jako coś o wiele bardziej przyjemnego w dotyku niż pluszowe misie i zebry, wtedy doniosłość tego, co przeżyli, dotarła do nich w pełni – łoskot i zaciemnienie, strach i pożary, ograniczenia i kartki żywnościowe. I świadomość, że kojącą zieleń angielskiego krajobrazu pokryła jednostajna szarość, jakby jakaś siła wyższa zadekretowała szyderczo, że wygrana wojna to tylko pierwszy krok. Wygranie pokoju było zupełnie odmienną sprawą.
Takie oto zadanie stanęło przed dziećmi wojny: wygrać pokój.
U schyłku lat czterdziestych, kiedy zimy były chłodniejsze, a racje mięsa mniejsze, po prostu przyjmowali życie takim, jakie im je dawano. Podobnie na początku lat pięćdziesiątych, okres dojrzewania ciągnął się niczym pas ziemi niczyjej, ostatnia inicjacja zanim wejdą w buty swych ojców i posłusznie ruszą za nimi do biura. Ale najpierw trzeba było odsłużyć dwa lata w wojsku.
Służba poborowa w Siłach Zbrojnych Jej Królewskiej Mości, obowiązek każdego sprawnego absolwenta szkoły średniej, została wprowadzona w 1948 roku. Po trosze aby zapobiec masowemu wzrostowi przestępstw popełnianych przez młodocianych sprawców w latach powojennych, a po trosze by dopilnować, żeby Wielka Brytania, zupełnie nieprzygotowana na Hitlera w 1939 roku, nigdy już nie dała się tak bardzo zaskoczyć.
Kiedy Organizacja Narodów Zjednoczonych dotarła do Korei w 1951 roku, poborowi stanowili niemal sześćdziesiąt procent brytyjskiej piechoty; kiedy Wielka Brytania wkroczyła do Egiptu w 1956, znów stanęli w pierwszym szeregu. Wszędzie tam, gdzie Wielka Brytania postrzegała zagrożenie swoich interesów, w służbie narodu wysyłano świeży rzut osiemnastolatków przebranych w mundury polowe – jeśli było trzeba, mieli płacić krwią. I niewiele mogli na to poradzić, czy choćby odroczyć pobór.
Może dlatego właśnie rock and roll był tak ważny dla tych młodych ludzi, którzy w wieku czternastu, piętnastu lat zdawali się mieć już wszystko poustawiane przez innych, zanim ich życie na dobre się zaczęło. Dźwięki sączące się z radia tranzystorowego, przyciśniętego mocno do ucha pod kocem, miały w sobie tę nieprzewidywalność, która była nie tylko ekscytująca, ale i wyswobadzająca. Nikt dotąd czegoś takiego nie słyszał – nikt tak wcześniej nie śpiewał. Jak wielką satysfakcję dawało to po ciężkim dniu ślepego posłuszeństwa w zatęchłym świecie dorosłych! Można było po prostu dać się ponieść uczuciom, które były ważne dla młodego człowieka.
Pod koniec dekady wampiryczny cień dwuletniego, przymusowego tupania w kamaszach w końcu zniknął, a służba poborowa przeszła do podręczników historii. Tymczasem rock and roll okazał się silnym antidotum na lęki i niepewność, które wywoływała sama ta nazwa. Rock and roll, a wraz z nim niezbadane perspektywy bycia młodym.
Ale atrakcyjne były nie tylko energia i eskapizm, jakie dawała muzyka. Również poczucie nielegalności, świadomość, że starsze pokolenie – każdy, od starszego brata aż do siwiutkiej prababci – nienawidzi rocka z pasją do tej pory zarezerwowaną dla Hitlera i jego rakiet. Rock and roll był niebezpieczny, degradujący, zły i amerykański, choć trudno było stwierdzić, która z tych cech urażała ich najbardziej.
Dla wielu młodych nawet samo słuchanie nowego, buntowniczego krzyku wyznaczało pole bitwy, które tylko przydawało mu zakazanego powabu. BBC, państwowa stacja radiowa, która utrzymywała monopol w brytyjskim eterze aż do 1973 roku, nawet nie zauważyła najnowszego młodzieżowego trendu. Rzadko nadawała cokolwiek spoza własnego rodzaju rozrywki – lekkiej muzyki orkiestrowej, transmisji z konkursów tańca, występów przedwojennych satyryków oraz audycji poszerzających horyzonty. I tu pojawiał się odbiornik tranzystorowy trzymany pod kocem, nastawiony na nielegalne Radio Luxemburg, które nadawało z europejskiego brzegu, skrzypiało wyładowaniami i nikło z wiatrem.
To właśnie tam królowała nowa muzyka i właśnie w ten sposób podróżowała, na ledwo tolerowanych (choć pod względem prawa nie do ruszenia) falach dźwięku płynącego z serca Wielkiego Księstwa wprost do dusz angielskiej młodzieży. Było to na długo, zanim młode umysły pochłaniające hałas z Luxemburga zdały sobie sprawę, że pochłaniały również dźwięki z BBC, i zanim zaczęły doceniać, jak wartościowy był to przekaz.
Świeżo przybyły do Londynu z walijskiego miasteczka Brecon, gdzie urodził się 30 listopada 1945 roku, Roger Glover miał dziesięć lat, kiedy rock and roll uderzył z całą mocą. On również złapał tego samego bakcyla co jego rówieśnicy. Nawet w tak młodym wieku nie miał czasu na Sama Costę i Archiego Andrewsa, Nat Gonella and His Georgians, Celię Lipton i Dorothy Carless oraz całą resztę towarzystwa z BBC. Ale cztery dekady później przyznaje: „Dorastając w Anglii w latach pięćdziesiątych, mieliśmy BBC, a oni grali wszelkie rodzaje muzyki. I choć wtedy narzekaliśmy, z perspektywy czasu 
myślę, że to miało wielki walor edukacyjny. Bez BBC nie poznalibyśmy muzyki gospel czy klasycznej ani folku, bluesa czy jazzu. Imali się wszystkiego i nie była to misja w wielkim stylu, nic podobnego. Ale z perspektywy czasu muszę powiedzieć, że nie było to takie złe, bo wystarczy spojrzeć na obecnie dorastających młodych ludzi, którym wciska się na siłę jakiś podgatunek muzyczny i już. Nie mają szerszej perspektywy. Zostali ukierunkowani”.
W 1955 roku Bill Haley grał rocka całą dobę, a brytyjskie nastolatki – słowo to nie było nowe, choć jego znaczenie zdecydowanie tak – tłoczyli się w salach, by go zobaczyć. W 1956 roku Elvis Presley zapunktował utworem Heartbreak Hotel i Samotna Ulica nigdy wcześ-
niej nie brzmiała tak sexy. W 1957 roku pojawili się pierwsi brytyjscy muzycy rockandrollowi, pnąc się po listach przebojów. Trwał boom skifflowy – protofolkowców ze skrzywieniem na Woody’ego Gurthiego, wyprzedzającego o dwadzieścia lat majsterkowiczowską etykę punka, który uczył się nie tylko grać na instrumentach, lecz także je wykonywać.
Wystarczyło wsadzić kij od szczotki w puszkę po herbacie, naciągnąć na nią napiętą, mocną strunę i proszę bardzo – gitara basowa. Z naparstkami na palcach i tarą do prania obok nagle człowiek zmieniał się w perkusistę. Nie każdy to robił, nawet nie wszystkim się to podobało. Ale, znów jak punk dwie dekady później, skiffle nie był tylko najnowszym muzycznym szaleństwem. Był symbolem czegoś innego, poczuciem, że, po raz pierwszy od dawna – a już na pewno od wojny, a być może nawet od początku świata – teraźniejszość nie jest już odrętwiającym stanem zastoju oczekiwania na przyszłość. Nagle i niespodziewanie teraźniejszość stała się przyjemnością samą w sobie.
Roger Glover miał szczęście. Jego rodzice przeprowadzili się do Londynu, by przejąć własność nad pubem Richmond Arms przy Old Brompton Road w Kensington. Jednym z atutów tego miejsca była muzyka na żywo. „Zespoły skifflowe przychodziły do nas i grały w barze – wspomina. – Wstawałem z łóżka i zakradałem się na dół, by ich słuchać”.
Inni musieli włożyć dużo więcej wysiłku w poszukiwanie takiej wspaniałej rozrywki i znalazłszy ją, korzystali na całego. Miasta wrzały. Tam gdzie do tej pory przeważali szarzy faceci w budynkach z czerwonej cegły i gdzie po zmierzchu zwijano chodniki, teraz wykwitała feeria barw. Wszędzie widać było młodych ludzi. Tętniące rytmy i zapach egzotycznego dymu, szyte na miarę garnitury i wymyślne fryzury – świat, który reżyser Julien Temple odmalował w Absolutnych debiutantach, choć krzykliwe neony i błysk ostrza noża sprężynowego może bardziej pasowały do West Side Story niż do londyńskiego West Endu. Uliczki Soho emanowały wszystkim, czego mogło zapragnąć młodzieńcze serce: od szaf grających dudniących w 2 I’s Coffee Bar do zapełnionych obietnicami spełnienia tablic ogłoszeń w sklepie papierniczym: „Uznany zespół szuka ambitnego wokalisty”, „Gitara na sprzedaż: 10/ - do negocjacji”, „Menedżer pop szuka wschodzącej gwiazdy”, „Dyskretny masaż w stylu francuskim”.
Ulice były wybrukowane atrakcjami. Tym bardziej opętanym wystarczyło wdychanie powietrza i smakowanie zakazanego owocu. Ci ambitniejsi gromadzili się tłumnie przed pokrytymi pozłotą bramami agentów i łowców talentów, grając zapamiętale na ulicy, na czym potrafili, albo po prostu kręcili się w okolicy, roztaczając aurę luzu i dyskretnej elegancji, z nadzieją, że jakiś Wielki Człowiek dostrzeże ich i zapewni sławę. Ci podchodzący do sprawy poważnie spędzali wieczory w otwartych na okrągło nocnych klubach, gdzie gromadzili się poważni jazzmani i członkowie bohemy folkowej knujący, jak tu obalić dominację rocka. A dla tych praktycznych otworem na przestrzeni kilku przecznic stały sklepy muzyczne, spiętrzone od skrzyżowania Oxford Street i Tottenham Court Road po Denmark Street – królestwa przebojów.
Dwunastoletni Richard Harold Blackmore był jednym z tych podchodzących do sprawy poważnie, bo codziennie jechał do centrum i chłonął atmosferę. Marzył z nosem przyciśniętym do witryny swojego ulubionego sklepu z gitarami. Pochodził z Heston, choć jego miękki akcent zdradzał bardziej egzotyczne korzenie z zachodu kraju. Urodził się w Weston-Super-Mare 14 kwietnia 1945 roku, ale rodzice wyprowadzili się stamtąd, kiedy miał dwa lata. Mieszkali na przedmieściach zachodniego Londynu, na tyle blisko lotniska w Heathrow, że Richard słyszał przelatujące nad głową Comety, ale dzielnica ta wciąż czekała na pępowinę metra, która połączyłaby ją ze światem.
Oczywiście w tym wieku mógł jedynie patrzeć, ale nawet zanim pożyczył swoją pierwszą gitarę, instrument pochłonął go całkowicie. Kiedy udało mu się namówić rodziców, by za pięć funtów kupili mu pierwszą gitarę – czarnego akustyka firmy Framus – był już przekonany, że będzie grał. Rok lekcji gitary klasycznej dorzucony gratis do prezentu – jedyny warunek postawiony przez jego nienawidzącego rocka ojca – szybko przekonał o tym również innych.
Blackmore zaczął się uczyć i radził sobie doskonale. Tęsknił jednak za bardziej nieposkromionymi dźwiękami. Z prostolinijnym optymizmem ambitnego dziecka postanowił dopomóc swym marzeniom. Sięgnął na samą górę i po otwarciu książki telefonicznej wyszukał adres swojego ulubionego gitarzysty, Big Jima Sullivana. Okazało się, że gwiazda zespołu rockowego wokalisty Marty’ego Wilde’a mieszka ledwo kilka przystanków autobusowych dalej, w Hounslow. I tak, kiedy inni aspirujący bohaterowie wiosła czerpali inspirację z wielkich amerykańskich gitarzystów tamtej epoki i marzyli, że pewnego dnia zobaczą ich na żywo na koncercie, Blackmore zapukał do drzwi swojego idola z błyskiem w oczach i gitarą w ręku.
Sullivana nie zachwycił jego młody gość, ani podczas pierwszej wizyty, ani najwyraźniej podczas wielu następnych. Ale nie odtrącił chłopaka. „Myślę, że miał mnie serdecznie dość, jednak nauczył mnie bardzo wiele”, wspominał później Blackmore, bo po pierwszej lekcji nastąpiły kolejne. Każdy gitarzysta, powiedział Big Jim swojemu uczniowi, może naśladować solówki, które nagrali inni. Ale wielki gitarzysta tworzy swoje własne.
Blackmore wciąż uczył się gry na swym instrumencie, kiedy dołączył do swojego pierwszego zespołu, ale był o wiele za praktyczny jak na swoje trzynaście lat i nie miał zamiaru kontynuować edukacji publicznej. Zwrócił się natomiast ku wszechobecnemu basowi z puszki po herbacie, dźwiękowemu fundamentowi 2 I’s Coffee Bar Junior Skiffle Group – nazwanej tak na cześć najbardziej legendarnego z centrów edukacyjnych Soho, lecz nigdy tam niewystępującej. Grupa przetrwała pół roku, aż skiffle samoistnie odszedł w niebyt, więc Blackmore mógł spokojnie wrócić do swojej pierwszej miłości.